BARNEVELD – Wie het politieke debat volgt, zou bijna denken dat de toekomst van de landbouw in de Gelderse Vallei uitsluitend afhangt van stikstof. Vrijwel iedere discussie gaat over depositie, vergunningen en Natura 2000. Ondertussen lijkt een ander vraagstuk zich grotendeels buiten de schijnwerpers te ontwikkelen: de beschikbaarheid van grondwater.

Dat is opmerkelijk. Vrijwel al het leven in de Gelderse Vallei draait uiteindelijk op dezelfde ondergrondse watervoorraad. Huishoudens, bedrijven, natuur én de landbouw maken er gebruik van. Juist in een gemeente als Barneveld, een van de grootste veehouderijgemeenten van Nederland, is water een onmisbare productiefactor. Meer dan een miljoen landbouwhuisdieren drinken er dagelijks water, dat voor een belangrijk deel afkomstig is uit grondwater.

Tijdens droge zomers gaat het nieuws steevast over beregeningsinstallaties op mais- en graslanden. Veel minder zichtbaar is het grondwater dat iedere dag wordt opgepompt om al die dieren van drinkwater te voorzien. Dat is logisch: dieren moeten nu eenmaal drinken. Maar het roept wel een fundamentele vraag op. Hoe groot is die structurele watervraag eigenlijk? En past die nog bij de hoeveelheid grondwater die de Gelderse Vallei jaarlijks aanvult?

Het opvallende is dat daar geen eenvoudig antwoord op te vinden is. Gegevens over grondwateronttrekkingen zijn verdeeld over verschillende overheden en worden niet als één totaaloverzicht voor de gemeente Barneveld gepubliceerd. Tegelijk zijn de aantallen dieren per gemeente gewoon bekend en bestaan er betrouwbare kengetallen voor het waterverbruik per diersoort. Het lijkt dus vooral een kwestie van de puzzelstukken bij elkaar leggen.

“Hoe vervelend dat voor de sector ook is: zelfs als het stikstofvraagstuk ooit wordt opgelost…”

Terwijl waterschappen waarschuwen voor structureel lage grondwaterstanden en langere droge perioden steeds waarschijnlijker worden, blijft het publieke debat vooral draaien om stikstof. Begrijpelijk, want stikstof bepaalt vandaag de dag in belangrijke mate de vergunningverlening. Maar de vraag hoeveel grondwater een gebied duurzaam kan leveren, is minstens zo bepalend voor de toekomst van landbouw, natuur, woningbouw en economie.

Hoe vervelend dat voor de sector ook is: zelfs als het stikstofvraagstuk ooit wordt opgelost, lijkt daarmee niet automatisch elk ruimtelijk probleem verdwenen. De beschikbaarheid van voldoende grondwater zou de komende jaren weleens minstens zo’n belangrijke randvoorwaarde kunnen worden.

Misschien is dat wel de volgende grote vraag voor de Gelderse Vallei. Niet alleen hoeveel stikstof een gebied aankan, maar ook hoeveel grondwater duurzaam beschikbaar is. Hoeveel wordt er jaarlijks aangevuld? Hoeveel wordt er onttrokken door landbouw, drinkwaterwinning en industrie? En hoeveel ruimte blijft er dan nog over voor natuur, woningbouw en economische ontwikkeling?

Voorlopig lijken dat vragen die nog nauwelijks worden gesteld. Dat maakt ze niet minder belangrijk. Integendeel: als de grondwaterstanden blijven dalen, zou het grondwaterdebat weleens de discussie van morgen kunnen worden.